 |
Terug naar |
| Mergelgroeven |
Mergel als bouwsteen - Luchtvervuiling, slijtage, weervastheid
Het zou misschien te voorbarig zijn om te beweren dat de bouwsteen mergel de tand des tijds beter weerstaat dan welke natuursteen dan ook, maar in de praktijk blijkt dat mergel, die zachte poreuze steen, met een drukvastheid van niet meer dan 4 a 16 kg per cm2, vaak langer meegaat dan andere natuursteensoorten.
Er bestaan middeleeuwse gebouwen waar de mergel nog na 500 jaar gaaf is, terwijl andere natuursteensoorten, met drukvastheden van 600 tot 1500 kg per cm2, maar zo'n 80 tot 250 jaar meegaan.
Mergel als bouwsteen in de oude stadsmuren van Valkenburg
Het bouwen met mergel blokken
Mergel gaat lang mee
In de buitenlucht krijgt de mergel in de loop van tijd een beschermende laag. Het ontstaan van de beschermde laag is een natuurlijk proces en gaat gepaard met een grijsverkleuring. Vaak worden mergel gebouwen ontdaan van de berschermde laag, zodat de mergel weer geel wordt en als nieuw uitziet, echter krijgen weersomstandigheden meer invloed op de steen.
In het verleden heeft men regelmatig getracht de mergel op kunstmatige manier te conserveren. Pierre Janssen zegt hierover, dat het bestrijken met waterglas funest kan zijn voor de mergel. Indien de waterglaslaag al niet verweerd was, dan kon eventueel water niet verdampen en werd de bovenste korst door de vorst losgewerkt. Beter was het bestrijken met kalkwei. In Kanne worden de huizen die gebouwd zijn met mergel die niet weervast is, regelmatig en met succes met witkalk bestreken.
Luchtvervuiling en slijtage door regen en wind
Of mergel, net als andere steensoorten, te lijden heeft van invloeden als luchtvervuiling en zure regen, kunnen de huidige mergelbewerkers nog niet met zekerheid zeggen. De ervaring heeft tot nu toe geleerd dat mergel het meest te lijden heeft van mechanische verwering. Vooral daar waar slagregens rechtstreeks op ornamenten-lijsten en scherpe kanten terecht komen en daar waar voor buitenwerk ongeschikte mergel is gebruikt zoals die van Geulhem of Kanne, mergel die ook snel stuk vriest, moeten bij tijden sommige delen vernieuwd worden.
Weervastheid
Onder weervastheid wordt vooral bedoeld het vermogen van de steen om tegen vorst bestand te zijn. De mergel ontgonnen in de groeven rond Valkenburg en Zichen - Zussen - Bolder zijn het hardst en goed bestand tegen vorst. Deze steen wordt daarom vooral gebruikt voor het optrekken van de buitenmuren. De mergel ontgonnen in de groeven nabij Maastricht is zachter en kan door vorst kapot vriezen. Het water in de steen zet uit bij vorst waardoor de steen van binnenuit kapot wordt gedrukt. De mergelsteen ontgonnen nabij Maastricht werd daarom gebruikt in kelders en binnenmuren.
Chemisch en mechanisch verwerende hardere, weinig of niet poreuze steensoorten. Daar kan regenwater in ragfijne breukvlakken dringen en op die plaatsen dag na dag, jaar na jaar, de verwoestende werking beginnen. Echter eerst doordat het water de ragfijne breukjes en voegjes chemisch uitloogt, zodat er in het inwendige van de steen een patroon van uitgewreven vlakken en kanaaltjes ontstaat, waarna door de vorst en het aanwezige water de steen als met een wig uit elkaar gedreven wordt. Restaurateur Jongen aan de Sint Janskerk zegt hierover: "Zo op het ook lijkt zo'n lijst of harde hoeksteen redelijk gaaf, maar het is vooraf niet te voorspellen. Als je hem loshaalt valt hij soms helemaal uit elkaar."
Gebruikte bronnen:
Geulrand, oktober 1983 Nr. 4, blz. 66-68. De geheimen van het bouwen in mergelsteen door Jacques Diederen
|
Terug naar |
| Mergelgroeven |